Gaz Tahliye ve Egzoz Hatları

• Kazanlar: doğal gaz, motorin ya da katı yakıtlı ısıtma ve buhar kazanları
• Jeneratörler: yedek güç ya da sürekli çalışan dizel ve gaz motorlu jeneratörler
• Proses cihazları: fırın, kurutma, kaplama ve ısıl işlem hatları
• Brülörlü sıcak hava üreteçleri ve endüstriyel ısıtıcılar

Her cihaz grubunun atık gazı farklıdır. Kazan atık gazı görece düşük basınçlıdır ve yoğuşmaya yatkındır; jeneratör egzozu çok sıcak, basınçlı ve titreşimlidir; proses gazı içerdiği nem, asit buharı ya da çözücüye göre özel malzeme isteyebilir. Aynı binada birden fazla cihaz da olabilir: bir otelde ısıtma kazanı, buhar kazanı ve yedek jeneratör yan yana durur. Her cihazın atık gazı kendi hattından atılır; farklı cihazları ortak bir hatta birleştirmek ancak üretici izin veriyorsa ve hesapla doğrulanmışsa mümkündür.

Malzemeyi belirleyen iki etken sıcaklık ve yoğuşmadır. Yoğuşma olan hatlarda paslanmaz çelik kullanılmalıdır, çünkü atık gaz soğuduğunda oluşan su asidiktir ve galvaniz ya da siyah boruyu içten aşındırır. Yoğuşmalı kazanların bacası bu yüzden paslanmazdır. Paslanmazın da kalitesi vardır: asidik yoğuşmaya maruz kalan hatlarda korozyon direnci yüksek kaliteler seçilir, kuru ve sıcak jeneratör egzozunda başka bir kalite yeterli olabilir. Teklifte paslanmaz kalitesinin ve et kalınlığının yazılmasını isteyin. Conta ve kelepçeler de sıcaklığa göre seçilir; jeneratör egzozunda sıradan contalar kısa sürede sertleşip çatlar.

Dış ortamdan geçen ya da insanların temas edebileceği hatlarda çift cidarlı, arası yalıtımlı baca tercih edilir. Çift cidar hem dış yüzey sıcaklığını düşürür hem de gazın erken soğuyup yoğuşmasını azaltır. Çift cidarlı baca sistemleri için baca montajı sayfasına bakabilirsiniz.

Jeneratör üreticisi, motorun dayanabileceği en yüksek egzoz geri basıncını teknik belgede verir. Hat uzadıkça, dirsek sayısı arttıkça ve susturucu eklendikçe geri basınç yükselir. Sınır aşılırsa motor ısınır, yakıt tüketimi artar ve yük altında güç düşer. Çap bu yüzden hesapla seçilir; sınırda kalan bir hesapta bir kademe büyük çap genellikle güvenli taraftır.

Motor titreşimi hatta doğrudan aktarılmamalıdır; motor çıkışına paslanmaz esnek körük konur. Hat, ısıl genleşmeye izin veren kayar askılarla taşınır. Çıkış ağzında yağmur klapesi ya da yağmur kapağı, en alt noktada yoğuşma tahliyesi bulunur. Susturucu tipi, jeneratörün bulunduğu yerin ses hassasiyetine göre seçilir; hastane ve otel gibi binalarda bu karar öne çıkar. Hattın jeneratör odasından geçen kısmı yalıtılmalıdır; yalıtımsız boru odayı ısıtır ve motorun aldığı yanma havasının sıcaklığını yükseltir. Test çalıştırmalarında egzozun rengine bakmak da bir kontroldür: koyu duman yanma ya da geri basınç sorununa işaret edebilir.

Yoğuşmalı kazanlar verimlerini atık gazdaki ısıyı geri kazanarak artırır; bu yüzden bacaya giden gaz daha soğuktur ve hat boyunca su oluşur. Bu su hattın en alt noktasında toplanıp drenajla uzaklaştırılmalıdır. Drenaj hattı sifonlu kurulur; böylece atık gaz drenaj borusundan kazan dairesine kaçamaz. Çekiş de kontrol edilir: baca çok kısa ya da kazana göre çok geniş olursa çekiş zayıflar ve atık gaz kazan dairesine geri teper. Bu durumda çap ve yükseklik yeniden hesaplanır.

Asidik yoğuşma suyu, kazan kapasitesine ve yerel koşullara göre kanalizasyona verilmeden önce nötralizasyon kutusundan geçirilebilir. Katı yakıtlı ve eski tip kazanlarda ise sorun yoğuşmadan çok is ve kurum birikimidir; bu hatlarda temizleme kapağı ve düzenli temizlik öne çıkar. Kazan bacası bakımını kazan ve kazan bacası temizliği sayfasında anlattık.

Fırın, kurutma ve kaplama hatlarında atık gazın içeriği cihazdan cihaza değişir. Nemli gaz yoğuşma ve korozyon, çözücü buharı yangın ve koku, toz yüklü gaz tıkanma riski taşır. Hattı tasarlamadan önce işletmenin proses bilgisini ve cihaz üreticisinin önerilerini topluyoruz. Yoğuşan çözücü ya da yağın hatta birikme riski olan yerlerde temizleme kapakları ve drenaj noktaları sık tutulur, yatay bölümler eğimli kurulur.

Korozif buhar taşıyan hatlarda paslanmaz kalitesi ve conta malzemesi buna göre seçilir. Kokulu ya da partikül yüklü gaz yerleşim alanına atılacaksa hattın sonuna filtre kademesi eklenebilir; bu konuyu elektrostatik filtre ve aktif karbon filtre sayfalarında açtık.

• Cihazın teknik belgesinden atık gaz debisi, sıcaklığı ve izin verilen geri basınç alınır
• Hat güzergâhı, çatı ya da cephe çıkışı ve drenaj noktaları ölçülür
• Çap, malzeme, cidar tipi ve izolasyon kalınlığı belirlenir
• Askılar, kayar mesnetler ve duvar geçiş kovanları hazırlanır
• Hat monte edilir; körük, susturucu ve drenaj bağlanır
• Sıcak yüzeyler izolasyon ve sac kaplamayla kapatılır
• Cihaz çalıştırılır; birleşimler, sıcaklık ve titreşim kontrol edilip kayda geçirilir

Üretim tesislerinde bu adımları bakım duruşlarına göre bölüyoruz. Söküm ve bağlantı gibi cihazın durmasını gerektiren işler duruş gününe, hazırlık işleri ise önceki günlere alınır. Çatı ve duvar geçişlerinde sıcak boru ile yapı arasında boşluk bırakılır, geçiş kovanı ve yanmaz yalıtım malzemesi kullanılır; ahşap çatı elemanlarına yakın geçişlerde bu mesafe ayrıca kontrol edilir.

• Yoğuşmalı kazana galvaniz baca bağlamak
• Jeneratör hattında esnek körük kullanmamak
• Geri basıncı hesaplamadan uzun ve dar hat kurmak
• Drenajı sifonsuz bırakmak
• Hattı sabit kelepçelerle taşıyıp genleşmeye yer bırakmamak
• Sıcak hattı yalıtmadan insanların geçtiği yerden geçirmek
• Çıkış ağzını pencere, hava emiş ağzı ya da teras yakınında bitirmek

Son madde atık gazın binaya geri dönmesine yol açar. Çıkış noktası taze hava emiş ağızlarından ve kullanılan alanlardan uzak, çatı üstünde serbest akışa açık bir yerde olmalıdır. Eski bir kazan yoğuşmalı modelle değiştirildiğinde baca da elden geçirilmelidir; eski tuğla ya da galvaniz baca yeni kazanın asidik yoğuşmasına dayanmaz. Bu durumda mevcut bacanın içinden paslanmaz bir boru geçirmek çoğu zaman pratik bir çözümdür.

Kazan bacası her ısıtma sezonundan önce kontrol edilmelidir: birleşimler, drenaj, temizleme kapağı ve çıkış başlığı gözden geçirilir. Jeneratör egzozunda körük, kelepçeler ve susturucu, jeneratörün periyodik bakımıyla birlikte kontrol edilir; körükteki çatlak ilk bakılacak yerdir. Uzun süre çalışmadan bekleyen jeneratörlerde hattın en alt noktasında biriken su ve is ilk çalıştırmada dışarı püskürebilir; drenajı periyodik olarak açmak bunu önler. Proses hatlarında aralığı gazın içeriği ve çalışma saati belirler.

Kontrolde gözle görülen pas akıntısı, is lekesi ya da yalıtımdaki yanık izi hatta sızıntı olduğunu gösterir ve beklemeden incelenmelidir. Kontrol sonuçlarını bir bakım defterine yazmak, sorunların ne zaman başladığını ve hangi parçanın ne sıklıkla değiştiğini görmeyi sağlar; hastane ve otellerde bu kayıt teknik müdürlüğün yıllık bakım planının parçasıdır.

• Hat boyu, çapı ve dirsek sayısı
• Paslanmaz kalitesi, tek ya da çift cidar
• Susturucu, körük ve yağmur klapesi
• İzolasyon ve sac kaplama metrajı
• Çatı ve cephe geçişleri, iskele ya da vinç
• Eski hattın sökümü ve tesisin çalışma düzeni

İşi bakım duruşlarına denk getirmek maliyeti ve riski azaltır. Keşifte duruş takvimini sorup montaj programını buna göre yazıyoruz. Paslanmaz hat ilk yatırımda galvanizden pahalıdır; ama yoğuşma olan bir hatta galvaniz birkaç sezonda delinir ve değişim maliyeti hesaba katıldığında paslanmaz daha ekonomik kalır.

İzmir’de Aliağa’daki sanayi tesisleri, Menemen’deki fabrikalar, Bergama ve Tire’deki gıda ve tarım ürünleri işletmeleri ile Bayraklı’daki jeneratörlü plaza binaları atık gaz hatları için sahaya gittiğimiz yerler arasındadır. Sanayi tesislerinde sahaya giriş, iş izni ve iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun bir hazırlık gerekir; bunu keşif günü tesisin ilgili birimiyle birlikte yapıyoruz.

Manisa organize sanayi bölgesindeki fabrikalar, Denizli’deki tekstil ve boyahane tesisleri, Balıkesir’deki yem ve gıda üreticileri, Aydın’daki zeytinyağı işletmeleri ve Muğla’daki otellerin jeneratör ve kazan daireleri için bölgeye keşif ve uygulama planlanır. Zeytinyağı işletmelerinde kazanlar hasat döneminde en yoğun çalışır; atık gaz hattındaki işleri bu dönemden önceye almayı öneriyoruz. Sektöre özel ihtiyaçlar için fabrikalar bölümüne, keşif talebi için iletişim sayfasına bakabilirsiniz.